San Marino przed debatą o rodzinach jednopłciowych. Parlament rozpatrzy dwie ważne petycje

• 

San Marino przygotowuje się do jednej z ważniejszych debat dotyczących praw rodzin jednopłciowych. Wielka Rada Generalna ma do 1 października rozpatrzyć dwie petycje Stowarzyszenia 121, które domagają się prawnego uznania rodzicielstwa osób tej samej płci. Sprawa może stać się kolejnym krokiem w kierunku rozszerzenia ochrony prawnej rodzin LGBT+ w tym niewielkim państwie.

Petycje nr 48 i 49 dotyczą przede wszystkim sytuacji dzieci wychowywanych przez pary jednopłciowe. Zakładają możliwość prawnego uznania dwojga rodziców tej samej płci oraz podziału odpowiedzialności rodzicielskiej nad dziećmi urodzonymi lub wychowywanymi w takich rodzinach.

To część większego pakietu propozycji przedstawionych przez Stowarzyszenie 121 w kwietniu ubiegłego roku. Trzecia petycja dotyczy prawnego uznania tożsamości płciowej osób transpłciowych w oficjalnych dokumentach. Wszystkie trzy wnioski zostały uznane przez Regencję za dopuszczalne i oczekują obecnie na rozpatrzenie przez parlament.

W centrum rozpoczynającej się debaty znajduje się kwestia prawnego statusu dzieci wychowywanych przez pary jednopłciowe.

Jednym z pierwszych polityków, którzy zabrali głos w sprawie, był Tomaso Rossini z Partii Socjalistów i Demokratów (PSD). W oświadczeniu z 19 sierpnia zaapelował o prowadzenie parlamentarnej dyskusji w oparciu o „rozsądne, wyważone i dobrze sformułowane zasady”.

Rossini podkreślił, że punktem wyjścia powinna być ochrona małoletnich. Jego zdaniem, jeśli dziecko stworzyło stabilną więź z osobą, która je wychowuje, państwo powinno dążyć do ochrony tej relacji.

Stanowisko to nie zakończyło jednak sporu. W konserwatywnej części debaty pojawiły się zarzuty, że argument ochrony dzieci może zostać wykorzystany jako uzasadnienie dla szerszego zrównania statusu rodzin jednopłciowych i różnopłciowych.

Debata nad prawami rodzin jednopłciowych jest w San Marino powiązana z szerszą dyskusją dotyczącą rodzicielstwa i macierzyństwa zastępczego.

We wrześniu 2025 roku zatwierdzono wniosek dotyczący kryminalizacji macierzyństwa zastępczego. Kwestia ta jest szczególnie istotna dla dyskusji o rodzinach jednopłciowych, ponieważ część dzieci wychowywanych przez pary mężczyzn może przychodzić na świat z wykorzystaniem różnych form wspomaganego rodzicielstwa.

Jednocześnie należy rozdzielić te dwa zagadnienia. Uznanie prawne istniejącej relacji rodzic–dziecko nie musi oznaczać legalizacji wszystkich sposobów, w jakie rodzina powstała. To właśnie zakres odpowiedzialności państwa wobec dzieci pozostaje jednym z kluczowych punktów nadchodzącej debaty.

Stowarzyszenie 121 argumentuje, że problem nie dotyczy wyłącznie przyszłych zmian prawnych. Chodzi również o rodziny, które już funkcjonują w społeczeństwie, ale nie zawsze mają pełny status prawny.

Organizacja wskazuje na sytuację dzieci wychowywanych przez pary jednopłciowe i postuluje, aby państwo zapewniło im ochronę niezależnie od struktury ich rodziny.

Stowarzyszenie było również obecne podczas tegorocznego Rimini Pride, gdzie prezentowało własną platformę dotyczącą praw osób LGBT+.

Kontekst międzynarodowy jest dla San Marino szczególnie interesujący. Według tegorocznego Rainbow Map przygotowywanego przez ILGA-Europe państwo zajęło 34. miejsce wśród 49 krajów europejskich, uzyskując 29 proc.

San Marino znalazło się tym samym przed Włochami, które zajęły 36. miejsce z wynikiem 24 proc.

Nie oznacza to jednak, że San Marino zapewnia pełną równość małżeńską. Pary jednopłciowe mogą zawierać związki cywilne, ale małżeństwa jednopłciowe nie są tam obecnie dostępne. Istnieje natomiast możliwość adopcji dziecka partnera lub partnerki w ramach tzw. second-parent adoption.

Ranking ILGA-Europe mierzy znacznie więcej niż sam status małżeństw — obejmuje szeroki zestaw praw i polityk dotyczących osób LGBTI. Dlatego miejsce San Marino w zestawieniu nie powinno być utożsamiane wyłącznie z sytuacją prawną rodzin jednopłciowych.

Debata nad petycjami ma rozpocząć się na początku października, w okresie związanym również z inauguracją nowej Regencji. W San Marino głowa państwa jest wybierana na sześciomiesięczną kadencję, co sprawia, że jesienna debata będzie odbywać się w momencie zmiany najwyższych władz państwowych.

Ważną rolę może odegrać także Panel Gwarantów Konstytucyjności Ustaw, który jest właściwy do oceny zgodności rozwiązań prawnych z konstytucyjnymi zasadami państwa.

Ostateczny kierunek zmian pozostaje więc otwarty. Parlament będzie musiał odpowiedzieć nie tylko na pytanie o formalne uznanie rodzicielstwa osób tej samej płci, ale przede wszystkim o to, jak daleko powinna sięgać ochrona prawna dzieci wychowywanych w takich rodzinach.

Dla Stowarzyszenia 121 jest to kwestia uznania rzeczywistości, która już istnieje. Dla części środowisk konserwatywnych — element znacznie szerszego sporu o definicję rodziny, rodzicielstwa i granice ingerencji państwa.

Jesienna debata może zatem okazać się dla San Marino ważnym testem tego, czy niewielka republika zdecyduje się rozszerzyć ochronę prawną rodzin jednopłciowych, czy też pozostanie przy obecnym, częściowym modelu uznania ich praw.