Muzeum LGBTQ oddaje hołd gejowskiemu bohaterowi piłki nożnej Justinowi Fashanu

Na najwyższym poziomie nie ma ani jednego jawnego homoseksualnego piłkarza – to gorzka konstatacja towarzysząca nowej wystawie poświęconej Justin Fashanu w londyńskim muzeum Queer Britain. 

W lipcu 1991 r. brytyjski magazyn „Gay Times” nazwał Fashanu „enigmatyczną gwiazdą futbolu”. Blisko 25 lat po jego tragicznej śmierci w 1998 r. wciąż trudno stworzyć pełny, jednoznaczny portret pierwszego w historii profesjonalnego piłkarza, który publicznie ujawnił swoją orientację.

W 1990 r. Fashanu dokonał coming outu na łamach tabloidu The Sun. Publikacja miała sensacyjny charakter i – jak później wspominał sam zawodnik – zawierała nieścisłości oraz przesadzone relacje o rzekomych kontaktach z politykami, gwiazdami popu i piłkarzami.

Mimo medialnej sensacji i fali homofobii oraz rasizmu, Fashanu kontynuował karierę. Na wystawie w Queer Britain można zobaczyć koszulki, podpisane piłki, archiwalne pamiątki, a także nagraną w 1982 r. dyskotekową płytę „Do It Cos You Like It”. Ekspozycja przypomina, że był on pierwszym czarnoskórym brytyjskim piłkarzem, za którego zapłacono milion funtów.

Po coming oucie występował m.in. w barwach Torquay United oraz szkockiego Airdrieonians F.C., zyskując status kultowej postaci mimo licznych kontuzji i presji środowiska.

19 lutego – w rocznicę urodzin Fashanu – obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Przeciwko Homofobii w Sporcie. Data ta została ustanowiona w 2010 r. przez inicjatywę Football v Homophobia, która zachęca do akcji „Wear It Black & Pink”.

W Wielkiej Brytanii działa obecnie ponad 50 grup kibiców LGBTQ+ przy profesjonalnych klubach piłkarskich, zrzeszonych w sieci Pride in Football. W Premier League realizowana jest kampania „With Pride”, wywodząca się z długoletniej inicjatywy Rainbow Laces.

Wystawa przypomina także o działaniach organizacji Kick It Out, która walczy z dyskryminacją w futbolu. W bieżącym sezonie odnotowano rekordową liczbę zgłoszeń dotyczących homofobii.

Temat uprzedzeń powrócił niedawno w kontekście meczu SL Benfica – Real Madrid w UEFA Champions League, wokół którego pojawiły się zarzuty rasizmu i homofobii.

Choć w 2020 r. FIFA opublikowała materiał „Thank you, Justin”, dziś trudno znaleźć na jej stronach czy w mediach społecznościowych rozbudowane kampanie dotyczące przeciwdziałania homofobii. Podobne uwagi kierowane są pod adresem UEFA.

Gdyby żył, Justin Fashanu skończyłby dziś 65 lat. Pozostaje postacią zarówno symboliczną, jak i niejednoznaczną – pionierem, który zapłacił wysoką cenę za swoją odwagę.

Choć świadomość rośnie, a inicjatywy antydyskryminacyjne zyskują widoczność, męska piłka nożna wciąż zmaga się z głęboko zakorzenionym problemem homofobii. Wystawa w Queer Britain przypomina, że historia Fashanu to nie tylko przeszłość, ale także wciąż aktualne wyzwanie dla całego środowiska futbolowego.