Wstyd w społeczności gejowskiej. Terapeuta: wolność nie powinna zmieniać się w presję

• 

Wstyd związany z ciałem, seksualnością i homoseksualnością wciąż wpływa na życie wielu gejów – nawet w środowiskach postrzeganych jako otwarte i wyzwolone. Terapeuta seksuologiczny i par Carsten Müller przekonuje, że celem nie powinno być całkowite pozbycie się wstydu, lecz nauczenie się rozumienia tego uczucia i stawiania granic. W rozmowie z niemieckim magazynem SCHWULISSIMO zwraca też uwagę na presję dotyczącą wyglądu, doświadczeń seksualnych i atrakcyjności, która może pojawiać się wewnątrz samej społeczności LGBT+.

Müller określa wstyd jako swego rodzaju „znak stop”. Jego zdaniem uczucie to nie musi być czymś negatywnym – może sygnalizować, że dana sytuacja jest zbyt osobista, wymaga większego zaufania albo po prostu przekracza czyjeś granice. Problem pojawia się wtedy, gdy wstyd przekształca się w przekonanie, że z człowiekiem jest coś nie tak.

Terapeuta podkreśla, że ważne jest odróżnienie odczuwania wstydu od bycia zawstydzanym przez innych. To drugie może oznaczać upokorzenie i naruszenie granic, niezależnie od tego, czy osoba, która wywołała takie uczucie, miała taki zamiar. W jego ocenie nie należy też traktować każdej granicy jako przeszkody, którą trzeba przełamać.

Wiele przekonań dotyczących ciała i seksualności kształtuje się już w dzieciństwie – w domu, szkole, środowisku religijnym i wśród rówieśników. Müller zwraca uwagę, że dzieci często uczą się nie tyle rozmawiać o seksualności, ile jej unikać. Komunikaty w rodzaju „tak się nie robi” czy „to jest brudne” mogą wpływać na późniejsze postrzeganie własnych pragnień.

Terapeuta wskazuje również na brak języka, którym można opisywać potrzeby, fantazje i dyskomfort. Umiejętność mówienia o seksualności porównuje do nauki nowego języka: wymaga poznawania słów, ćwiczenia i sprawdzania, które określenia rzeczywiście pasują do własnych doświadczeń.

W epoce internetu i mediów społecznościowych większa widoczność seksualności nie oznacza automatycznie większej swobody. Można oglądać treści erotyczne, a jednocześnie nie umieć powiedzieć partnerowi, jakiego dotyku się nie lubi albo czego się pragnie.

Podobnie aplikacje randkowe mogą ułatwiać poznawanie ludzi i odkrywanie własnej seksualności, ale mogą też nasilać porównywanie wyglądu i poczucie niedopasowania.

Müller kwestionuje stereotyp, według którego geje są z definicji kosmopolityczni, otwarci seksualnie i chętnie pokazują swoje ciała. Jego zdaniem wolność nie może oznaczać kolejnego obowiązku. Możliwość eksperymentowania nie oznacza, że trzeba próbować wszystkiego, a otwartość nie wymaga publicznego opowiadania o fantazjach czy publikowania nagich zdjęć.

„Wolność zmienia się w presję, gdy »możesz« zmienia się w »musisz«” – przekonuje terapeuta. Dotyczy to również seksu. Ktoś może potrzebować czasu, mieć niewielkie doświadczenie, nie chcieć określonych praktyk albo danego dnia preferować wyłącznie bliskość i przytulanie. Nie powinno to być powodem do wstydu.

Ekspert zwraca uwagę, że presja dotycząca atrakcyjności, sprawności seksualnej i doświadczenia może sprawić, że zbliżenie zaczyna przypominać test. Zamiast koncentrować się na przyjemności i bliskości, człowiek zastanawia się, czy jego ciało wygląda odpowiednio, czy erekcja jest wystarczająco trwała i czy ma wystarczające doświadczenie.

W rozmowie poruszono również kwestię zinternalizowanej homofobii, czyli przyswajania negatywnych przekonań na temat homoseksualności i kierowania ich przeciwko sobie. Müller zachęca, by zastanowić się, czy krytyczne myśli na własny temat rzeczywiście wynikają z osobistych przekonań, czy są powtórzeniem ocen zasłyszanych w przeszłości.

Podkreśla jednak, że nie każda niechęć do określonej praktyki seksualnej świadczy o zinternalizowanej homofobii. Akceptacja siebie nie wymaga próbowania wszystkiego ani rezygnowania z własnych granic.

Terapeuta przypomina także o historycznym wymiarze wstydu w życiu gejów. W czasach, gdy homoseksualność wiązała się z ryzykiem ścigania karnego i wykluczenia społecznego, ukrywanie orientacji mogło być sposobem na zapewnienie sobie bezpieczeństwa. W Niemczech paragraf 175, penalizujący kontakty seksualne między mężczyznami, został całkowicie uchylony dopiero w 1994 roku.

Müller zaznacza, że nie należy z dzisiejszej perspektywy oceniać osób, które w tamtych warunkach nie ujawniały swojej orientacji. Nie można też sprowadzać historii gejów wyłącznie do cierpienia – obejmuje ona również solidarność, samopomoc oraz działania na rzecz edukacji i opieki, szczególnie w czasie epidemii HIV.

Zdaniem Müllera doświadczenie dyskryminacji nie chroni automatycznie przed wykluczaniem innych. Także w społeczności gejowskiej mogą powstawać hierarchie oparte na wyglądzie, wieku czy doświadczeniu seksualnym. Osoby, które nie wpisują się w dominujące wzorce atrakcyjności lub nie są zainteresowane intensywnym życiem seksualnym, mogą spotykać się z lekceważeniem.

Terapeuta rozróżnia brak pociągu do konkretnej osoby od deprecjonowania jej wyglądu czy wartości. Nie trzeba uważać wszystkich za atrakcyjnych, ale własne preferencje nie powinny stawać się pretekstem do poniżania innych.

Przynależność do społeczności nie powinna zależeć od tego, jak dobrze ktoś realizuje określony ideał seksualnej wolności. Müller ostrzega, że w przeciwnym razie dawne ograniczenia zostaną zastąpione nowymi – tylko opartymi na innych zasadach.

W rozmowie terapeuta podkreśla, że emocje nie znikają wyłącznie dlatego, że racjonalnie uznajemy je za nieuzasadnione. Ktoś może wiedzieć, że ludzkie ciała są różnorodne, a mimo to czuć się niekomfortowo podczas rozbierania się przed partnerem. Próby przekonywania takiej osoby, że nie ma powodów do wstydu, nie zawsze pomagają.

Müller proponuje raczej potraktowanie tego uczucia poważnie i zastanowienie się, czego człowiek potrzebuje w danej chwili. Czasem będzie to więcej czasu, poczucie bezpieczeństwa albo rozmowa bez natychmiastowego szukania rozwiązania.

W relacji partnerskiej nawet proste nazwanie dyskomfortu może zapobiec nieporozumieniom. Osoba, która nie chce się rozebrać, może wyjaśnić, że nie wynika to z braku pożądania wobec partnera, lecz z chwilowego braku komfortu we własnym ciele. Nie trzeba przy tym od razu ujawniać każdej fantazji ani rozstrzygać wszystkich wątpliwości.

Zdaniem Müllera potrzebne jest podejście do seksualności oparte na ciekawości, świadomości i szacunku, ale nie jako na kolejnym obowiązującym wszystkich ideale. Równie ważne powinny być prawo do eksperymentowania i prawo do odmowy. Samostanowienie oznacza bowiem nie tylko możliwość wyrażania pragnień, lecz także możliwość zachowania ich dla siebie.