Ukraina zapowiada lepszą ochronę osób LGBTIQ+. Wątpliwości budzą inne projekty ustaw

• 

Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski przyjął nową strategię praw człowieka, która ma wzmocnić ochronę osób LGBTIQ+ przed dyskryminacją, mową nienawiści i przemocą. Dokument przewiduje m.in. lepsze przygotowanie policji i wymiaru sprawiedliwości do ścigania przestępstw motywowanych nietolerancją. Organizacje praw człowieka zwracają jednak uwagę na sprzeczności między tymi deklaracjami a projektem nowego kodeksu cywilnego, który może ograniczyć ochronę par jednopłciowych.

Nowa strategia ma wzmocnić ochronę grup szczególnie narażonych na naruszenia praw człowieka. Oprócz osób LGBTIQ+ uwzględnia m.in. dzieci, weteranów, osoby z niepełnosprawnościami, mniejszości narodowe i osoby wewnętrznie przesiedlone.

Przyjęcie dokumentu wpisuje się w starania Ukrainy o członkostwo w Unii Europejskiej. Kraj musi dostosowywać swoje prawo do europejskich standardów, również w zakresie przeciwdziałania dyskryminacji i ochrony podstawowych wolności.

Strategia zakłada uwzględnianie orientacji seksualnej, tożsamości płciowej i ekspresji płciowej w działaniach służących ochronie praw jednostki. Sam dokument nie oznacza jednak automatycznego wprowadzenia nowych uprawnień — ich zakres będzie zależał od wdrażania strategii i konkretnych zmian legislacyjnych.

Jednym z głównych założeń jest skuteczniejsze wykrywanie i ściganie przestępstw motywowanych nienawiścią lub nietolerancją. Policjanci i przedstawiciele wymiaru sprawiedliwości mają otrzymać dodatkowe szkolenia, które pomogą im rozpoznawać dyskryminacyjne podłoże przestępstw i odpowiednio reagować.

Strategia przewiduje również poprawę dostępu do pomocy prawnej, usług społecznych, opieki zdrowotnej i edukacji. Ważnym elementem ma być zwiększanie świadomości społecznej na temat praw osób narażonych na dyskryminację.

Dla osób LGBTIQ+ istotne będzie to, czy zapowiedzi przełożą się na skuteczniejszą ochronę przed napaściami, groźbami i mową nienawiści oraz na realne wsparcie ze strony instytucji państwowych.

Wiarygodność zapowiadanych reform podważają inne inicjatywy legislacyjne. Szczególne kontrowersje wywołał projekt nowego ukraińskiego kodeksu cywilnego, który w kwietniu 2026 roku został przyjęty przez parlament w pierwszym czytaniu.

Według krytyków projektowana definicja relacji rodzinnych, ograniczona do związków kobiety i mężczyzny, może pogorszyć sytuację prawną par jednopłciowych, a nawet zagrozić niektórym zabezpieczeniom, z których korzystają obecnie. Zastrzeżenia dotyczą również przepisów odnoszących się do zmiany płci oraz nieprecyzyjnych kryteriów moralnych, które mogłyby wpływać na decyzje sądów.

Amnesty International i Human Rights Watch krytykowały proponowane rozwiązania, wskazując na ryzyko utrwalenia dyskryminacji i konfliktu z międzynarodowymi zobowiązaniami Ukrainy w zakresie praw człowieka. Ukraińska organizacja LGBTIQ+ Nasz Swit również ostrzegała przed możliwymi konsekwencjami dla par jednopłciowych.

Po protestach i krytyce inicjatorzy projektu zadeklarowali gotowość do wprowadzenia zmian. Ostateczny kształt przepisów pozostaje jednak kluczowy dla oceny ich wpływu na prawa osób LGBTIQ+.

Debata legislacyjna toczy się równolegle z rozwojem orzecznictwa korzystnego dla par jednopłciowych. Według przytoczonych informacji w 2026 roku Sąd Najwyższy Ukrainy uznał związek osób tej samej płci za relację rodzinną w rozpatrywanej sprawie.

Wcześniej, w 2023 roku, Europejski Trybunał Praw Człowieka stwierdził naruszenie Europejskiej Konwencji Praw Człowieka przez Ukrainę w związku z brakiem prawnego uznania związków jednopłciowych. Mimo tych rozstrzygnięć państwo nie wprowadziło dotąd kompleksowego systemu rejestrowanych związków partnerskich.

Nowa strategia praw człowieka nie zawiera wyraźnego zobowiązania do wprowadzenia takich związków. Odpowiednie propozycje legislacyjne znajdują się w parlamencie, ale nie doprowadziły jeszcze do zasadniczych zmian.

Przyjęcie strategii stanowi deklarację woli poprawy ochrony osób LGBTIQ+ w Ukrainie. Jej skuteczność będzie jednak zależała od konkretnych przepisów, sposobu działania organów ścigania i dostępu do pomocy dla osób doświadczających dyskryminacji.

Istotne będzie również to, czy ostateczna wersja kodeksu cywilnego zagwarantuje parom jednopłciowym ochronę zgodną z międzynarodowymi standardami. Dla organizacji praw człowieka kluczowe pozostaje więc nie tylko wdrożenie zapowiedzianych działań antydyskryminacyjnych, lecz także zapewnienie spójności całego systemu prawnego.