Ukraina: projekt zmian w Kodeksie Cywilnym ogranicza uznanie par jednopłciowych

Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła w pierwszym czytaniu projekt ustawy nr 15150, wprowadzający nową definicję rodziny w Kodeksie Cywilnym. Za głosowało 254 deputowanych, przeciw było 2. Proponowane przepisy przewidują, że rodzina to wyłącznie związek kobiety i mężczyzny, co w praktyce wyklucza uznanie par jednopłciowych — nawet na podstawie orzeczeń sądowych.

Projekt zakłada również, że osoby tej samej płci nie będą mogły wspólnie przysposabiać dzieci. Regulacja ta wpisuje się w dotychczasową linię prawa ukraińskiego, które nie przewiduje formalnego uznania związków jednopłciowych.

Nowe przepisy stoją jednak w kontraście do spraw sądowy miedzy innymi Sąd Najwyższy Ukrainy, który podtrzymał wcześniejszy wyrok uznający parę jednopłciową za rodzinę de facto. Sprawa dotyczyła ukraińskiego dyplomaty oraz jego partnera, którym odmówiono wspólnego wyjazdu zagranicznego jako rodzinie przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych.

W czerwcu 2025 roku sąd rejonowy w Kijowie uznał, że para prowadzi wspólne życie rodzinne. Od decyzji tej odwołała się organizacja Vsi Razom!, jednak Sąd Najwyższy Ukrainy oddalił kasację, wskazując brak legitymacji organizacji do zaskarżenia wyroku.

Do sprawy odniosła się Veronika Velch z Amnesty International, podkreślając znaczenie decyzji sądu: „To istotny precedens. Sąd potwierdził, że pary jednopłciowe mają prawo do bycia uznanymi za rodzinę oraz że system prawny nie powinien być wykorzystywany do narzucania dyskryminujących poglądów pod pretekstem ‘moralności publicznej’”.

Eksperci zwracają uwagę, że choć orzeczenie nie wprowadza formalnego uznania związków jednopłciowych, to potwierdza ich faktyczne istnienie i wzmacnia ochronę prawa do życia prywatnego i rodzinnego.

Sytuacja pokazuje rosnące napięcie między kierunkiem zmian legislacyjnych a linią orzeczniczą sądów. Z jednej strony parlament zmierza do ograniczenia prawnego uznania takich relacji, z drugiej — sądy zaczynają dostrzegać ich realny charakter i potrzebę ochrony.

Dalsze losy projektu ustawy będą zależały od kolejnych etapów procesu legislacyjnego, jednak już teraz budzi on znaczące kontrowersje zarówno w kraju, jak i wśród organizacji międzynarodowych zajmujących się prawami człowieka.

Dodatkowo wyrok Europejski Trybunał Praw Człowieka z 1 czerwca 2023 r. w sprawie Maymulakhin i Markiv przeciwko Ukrainie stanowi jeden z kluczowych punktów odniesienia w debacie o prawach par jednopłciowych na Ukrainie. Trybunał uznał, że odmowa wydania licencji małżeńskiej naruszyła art. 8 i 14 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka — czyli prawo do życia prywatnego i rodzinnego oraz zakaz dyskryminacji.

W uzasadnieniu podkreślono, że państwo ma pozytywny obowiązek zapewnienia prawnego uznania i ochrony związków jednopłciowych. Trybunał zwrócił uwagę, że brak jakiejkolwiek formy uznania uniemożliwia parom regulowanie podstawowych aspektów życia — od dziedziczenia, przez dostęp do informacji medycznych, po świadczenia socjalne. Podobne stanowisko ETPC zajął wcześniej wobec Rosji i Rumunii, co wzmacnia linię orzeczniczą w Europie.

Na tym tle szczególnego znaczenia nabiera sprawa ukraińskiego dyplomaty Zorian Kis i jego partnera Timur Levchuk. Para, pozostająca w związku od 2013 r. i formalnie poślubiona w USA w 2021 r., została pozbawiona uznania przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych Ukrainy.

10 czerwca 2025 r. sąd rejonowy w Kijowie uznał ich relację za „faktyczne stosunki małżeńskie”, opierając się m.in. na:

• wspólnym gospodarstwie domowym,

• powiązaniach finansowych,

• zeznaniach świadków,

• oraz orzecznictwie ETPC.

Wyrok został następnie utrzymany przez sąd apelacyjny, a 25 lutego 2026 r. także przez Sąd Najwyższy Ukrainy, który oddalił skargę kasacyjną organizacji społecznej, wskazując brak interesu prawnego.

Choć orzeczenie nie wprowadza formalnej instytucji związków partnerskich, tworzy istotny precedens — uznaje bowiem realne istnienie rodziny jednopłciowej w konkretnym stanie faktycznym.

Debata prawna splata się z reakcjami instytucji religijnych. Kościół katolicki sprzeciwia się małżeństwom jednopłciowym. Podobnie inne kościoły Prawosławny i protestanckie sprzeciwiają się małżeństw jednopłciowy.

Istotnym czynnikiem jest ewolucja nastrojów społecznych, szczególnie po rosyjskiej inwazji w 2022 r.:

• Sprzeciw wobec związków partnerskich spadł z 69% (2016) do 42% (2022).

• W 2023 r. 56% Ukraińców popierało rejestrację związków partnerskich.

• 44% deklarowało poparcie dla małżeństw jednopłciowych.

Zmiany te odzwierciedlają szersze przewartościowanie społeczne — kwestie tożsamościowe ustępują miejsca solidarności i doświadczeniu wspólnego zagrożenia.

Zestawienie tych faktów pokazuje wyraźne napięcie między trzema poziomami:

1. Prawo międzynarodowe (ETPC) – wymaga uznania związków jednopłciowych.

2. Orzecznictwo krajowe – zaczyna częściowo implementować te standardy.

3. Legislacja (np. projekt nr 15150) – zmierza w przeciwnym kierunku, ograniczając definicję rodziny.

To napięcie może w przyszłości prowadzić do dalszych sporów prawnych, a także presji międzynarodowej na Ukrainę w kontekście jej zobowiązań wobec systemu Rady Europy.