Dziś obchodzimy Święto Niepodległości

• 

Dziś obchodzimy Święto Niepodległości, upamiętniając odzyskanie przez Polskę niepodległości w 1918 roku, po ponad stu latach zaborów. To jednak nie tylko święto polskiej wolności państwowej – jest to również okazja, by spojrzeć na długą historię tolerancji w Polsce, w tym także tej dotyczącej mniejszości seksualnych.

Polska, będąc pod wpływem trzech różnych zaborców, doświadczyła różnych podejść do homoseksualizmu, który stał się karalny głównie za sprawą prawa wprowadzonego przez zaborców, zwłaszcza w części rosyjskiej. Przed zaborami Polska była jednym z nielicznych krajów, gdzie orientacja seksualna nie była przyczyną prześladowań, co podkreśla wyjątkowy charakter naszej historii.

Średniowieczne sądy kościelne w Europie skazywały osoby uznane za „sodomitów” na stos lub inne okrutne kary. Jednak w Polsce historia opowiada o państwie „bez stosów”, gdzie nie było kary śmierci za homoseksualizm. Kluczowym momentem była data 27 lutego 1493 roku, kiedy to król Jan I Olbracht wydał dekret oddzielający sądy państwowe od kościelnych. To oznaczało, że duchowieństwo przestało mieć wpływ na prawo świeckie, co uczyniło polską kulturę bardziej niezależną od religijnych wpływów w tej sferze.

Polscy królowie także nie byli wolni od plotek o homoseksualnych relacjach – historia wspomina o królach Bolesławie Śmiałym i Leszku Czarnym, a także Władysławie IV, który był synem Zygmunta III Wazy i przez długi czas skrywał swą orientację. W Polsce, w niektórych przypadkach, mężczyźni zawierali związki błogosławione przez kościół, gdzie ceremonialnie przysięgali sobie dozgonną przyjaźń i lojalność, ukazując, że także homoseksualne relacje mogły istnieć w przestrzeni publicznej.

Kodeks karny Makarewicza, wprowadzony w 1932 roku, nie zawierał żadnych przepisów karzących homoseksualizm, co na tamte czasy było krokiem radykalnym i wyprzedzało większość państw europejskich. Marszałek Józef Piłsudski, będąc w dobrych stosunkach z postępowym poetą Tadeuszem Boyem-Żeleńskim, który otwarcie walczył o prawa kobiet i mniejszości, zdecydowanie sprzeciwiał się karaniu homoseksualizmu.

Po II wojnie światowej Polska weszła w okres PRL, kiedy to przeprowadzono akcję Hiacynt – operację wymierzoną przeciwko osobom homoseksualnym, co pozostawiło trwałe ślady w pamięci społecznej. Warto jednak zauważyć, że PRL, pomimo prześladowań, nigdy nie wprowadził kar za homoseksualizm na taką skalę jak np. ZSRR.

Na placu Zbawiciela, symboliczne Tęcza, była nie tylko symbolem wsparcia dla społeczności LGBTQ+, lecz także przypomnieniem o wielowiekowej polskiej tradycji tolerancji. Tak, jak kolumna Zygmunta, budowana przez syna Zygmunta III Wazy, jest dziś symbolem Warszawy, tak tęcza może być symbolem odradzającej się Polski dla wszystkich.

Dziś, w Święto Niepodległości, warto wspomnieć o historii LGBT w Polsce, której korzenie sięgają znacznie głębiej, niż moglibyśmy przypuszczać. W wielu zakątkach Polski znajdują się wspólne groby mężczyzn, którzy spędzili życie razem, co sugeruje, że homoseksualne związki były częścią naszej kultury, nawet jeśli nie były oficjalnie akceptowane. Nasza historia dowodzi, że Polska nie była krajem wykluczającym mniejszości seksualne i przez wiele lat była wzorem tolerancji w tej sferze.

Obecnie mamy możliwość otwartego mówienia o tej przeszłości. Może to właśnie symbole, takie jak tęcza na placu Zbawiciela, które odwołują się do wielowiekowej tradycji tolerancji, powinny przypominać, że polskość ma wiele twarzy.

Tak, ten fragment i całe listy Fryderyka Chopina do Tytusa Wojciechowskiego są zdecydowanie romantyczne, a ich ton bliskości od dawna budzi zainteresowanie badaczy i melomanów. To, że Chopin pisał z taką otwartością o emocjach, jest fascynujące – zarówno pod względem jego osobistych uczuć, jak i tego, jak w tamtych czasach wyrażano przyjaźń i miłość.

Warto zauważyć, że współczesne odczytywanie tych listów jako „homoerotycznych” ukazuje ewolucję naszego spojrzenia na historię i sposób, w jaki analizujemy osobiste relacje wielkich postaci. Rzeczywiście, Fryderyk Chopin, podobnie jak Kazimierz Pułaski, uosabia to, jak nasze społeczeństwo długo unikało rozmów na temat różnorodnych tożsamości i orientacji osób z przeszłości.

Kwestia niejednoznacznych zapisów Chopina pozostawia wiele miejsca na dyskusję i pokazuje, że historia pełna jest przykładów osób, których życie można odczytywać w nowym świetle. Cała sprawa z Chopinem i, wcześniej, z Pułaskim, podkreśla, jak wiele historii wciąż czeka na pełniejsze odkrycie – szczególnie tej, która dotyczy osób LGBTQ+