25 lat małżeństw osób tej samej płci w Holandii. Dane pokazują wyraźne różnice między parami

• 

1 kwietnia 2026 roku minęło 25 lat od zawarcia pierwszych małżeństw osób tej samej płci w Holandii. Kraj, który jako pierwszy na świecie zalegalizował takie małżeństwa, dysponuje dziś wyjątkowo długą serią danych pozwalającą prześledzić, jak zmieniały się związki jednopłciowe — od liczby zawieranych małżeństw po ich trwałość i strukturę demograficzną.

Najnowsze dane holenderskiego urzędu statystycznego CBS pokazują przede wszystkim, że określenie „małżeństwa osób tej samej płci” obejmuje grupy, które znacząco różnią się między sobą.

Holandia otworzyła instytucję małżeństwa dla par jednopłciowych w 2001 roku. Od tego czasu ślub wzięło tam ponad 36 tysięcy par osób tej samej płci, a nieco ponad połowę wszystkich tych małżeństw stanowiły pary kobiet.

Na początku 2026 roku w Holandii żyło około 25 tysięcy małżeństw jednopłciowych: blisko 13 tysięcy par kobiet i około 12 tysięcy par mężczyzn.

Dla części par, które zawarły małżeństwo w 2001 roku, tegoroczna rocznica ma szczególne znaczenie. Wśród małżeństw zawartych w pierwszym roku obowiązywania nowych przepisów nadal pozostaje około 600 par mężczyzn i 500 par kobiet. Dla nich 2026 rok jest więc również okazją do świętowania 25. rocznicy ślubu.

Najbardziej interesujące różnice widać w statystykach dotyczących rozwodów.

CBS przeanalizował między innymi osoby, które zawarły małżeństwo w 2015 roku, i sprawdził, jaki odsetek tych związków zakończył się rozwodem do 1 stycznia 2025 roku.

W przypadku par mężczyzna–mężczyzna było to 12,9 proc.. Wśród par kobiety–mężczyzna odsetek wyniósł 13,3 proc. Różnica jest więc niewielka, ale oznacza, że w analizowanej grupie to właśnie pary dwóch mężczyzn charakteryzowały się najniższym wskaźnikiem rozwodów.

Zupełnie inaczej wygląda sytuacja par kobiet. W ich przypadku rozwiodło się 24,2 proc. małżeństw zawartych w 2015 roku. Oznacza to, że w ciągu około dziesięciu lat rozpadło się niemal jedno na cztery małżeństwa kobiet.

Nie jest to jednak zjawisko ograniczone wyłącznie do rocznika 2015. CBS wskazuje, że podobny wzorzec widoczny jest również wśród małżeństw zawartych w innych latach oraz w zarejestrowanych związkach partnerskich. To właśnie związki dwóch kobiet najczęściej kończą się separacją lub rozwodem.

Holenderskie statystyki pokazują, że każdego roku ponad 400 małżeństw osób tej samej płci kończy się rozwodem.

Dane te są istotne również dlatego, że pokazują, jak łatwo zgubić ważne różnice, posługując się jedynie zbiorczą kategorią „par jednopłciowych”. W praktyce trwałość małżeństw dwóch mężczyzn, dwóch kobiet oraz par różnej płci wyraźnie się różni.

W analizowanej przez CBS grupie małżeństwa dwóch mężczyzn miały wskaźnik rozwodów bardzo zbliżony do małżeństw heteroseksualnych. Natomiast w przypadku małżeństw dwóch kobiet był on niemal dwukrotnie wyższy.

Statystyka sama w sobie nie przesądza oczywiście o przyczynach tych różnic. Na trwałość związku może wpływać wiele czynników społecznych i demograficznych, dlatego dane dotyczące rozwodów należy traktować przede wszystkim jako opis zaobserwowanego zjawiska, a nie jego wyjaśnienie.

W ciągu ostatnich lat zmieniła się również proporcja zawieranych małżeństw jednopłciowych.

W pierwszych dwóch latach po legalizacji małżeństw osób tej samej płci liczba ślubów mężczyzn z mężczyznami rosła. W kolejnych latach coraz wyraźniej zaznaczała się jednak przewaga małżeństw kobiet.

W ciągu ostatnich pięciu lat w Holandii zawierano średnio około 900 małżeństw dwóch kobiet rocznie, wobec około 750 małżeństw dwóch mężczyzn.

Dla porównania, w latach 2016–2020 średnie wynosiły odpowiednio około 750 i 600 ślubów rocznie.

Wyraźne zaburzenie nastąpiło w 2020 roku, kiedy pandemia COVID-19 i związane z nią ograniczenia doprowadziły do przełożenia lub odwołania wielu uroczystości ślubnych. W następnych latach liczba zawieranych małżeństw ponownie wzrosła, przekraczając poziom sprzed pandemii. Podobny efekt odnotowano również wśród par różnej płci.

Małżeństwa osób tej samej płci nie są w Holandii rozmieszczone równomiernie.

Od 2001 roku średnio 17 na 1000 osób pozostających w związku małżeńskim miało współmałżonka tej samej płci. Najwyższe wartości występują w dużych miastach.

Na pierwszym miejscu znajduje się Amsterdam, gdzie na 1000 osób pozostających w związku małżeńskim przypadają 44 osoby mające partnera tej samej płci. Kolejne miejsca zajmują Nijmegen — 35 oraz Groningen — 29.

Znacznie niższe wartości notowane są na terenach mniej zurbanizowanych, szczególnie w tak zwanym Pasie Biblijnym, czyli regionie charakteryzującym się silną obecnością konserwatywnych społeczności protestanckich.

W gminach takich jak Urk i Woudenberg mniej niż jedna osoba na tysiąc pozostających w małżeństwie ma partnera tej samej płci.

Różnice między poszczególnymi typami par dotyczą także wieku nowożeńców.

W 2025 roku mężczyźni poślubiający mężczyzn mieli średnio 41 lat. W przypadku kobiet poślubiających kobiety oraz par kobieta–mężczyzna średnia wieku wynosiła 37 lat.

Charakterystyczna dla par mężczyzn jest również większa różnica wieku między partnerami. Wynosi ona średnio 7 lat, podczas gdy w parach dwóch kobiet jest to 5 lat, a w parach różnej płci — 4 lata.

Ćwierć wieku po historycznej decyzji Holandii statystyki pozwalają spojrzeć na małżeństwa osób tej samej płci nie tylko przez pryzmat ich legalizacji.

Ponad 36 tysięcy zawartych małżeństw, około 25 tysięcy istniejących par oraz tysiące rozwodów tworzą dziś wyjątkowy materiał do obserwowania przemian społecznych. Dane CBS pokazują jednocześnie, że doświadczenia poszczególnych grup nie są jednakowe.

Pary dwóch mężczyzn mają wskaźnik rozwodów zbliżony do par heteroseksualnych i nieco od nich niższy, natomiast wśród par dwóch kobiet odsetek rozwodów jest niemal dwukrotnie wyższy. Jednocześnie kobiety częściej niż mężczyźni decydują się na zawarcie małżeństwa z osobą tej samej płci.

Holandia pozostaje więc nie tylko pionierem w dziedzinie równości małżeńskiej, lecz także krajem, którego wieloletnie dane pozwalają obserwować, jak instytucja małżeństwa osób tej samej płci funkcjonuje w praktyce — i jak bardzo różne mogą być doświadczenia samych małżonków.