USA: rekordowa liczba zakazanych książek w szkołach. Często dotyczą LGBTQ+, rasizmu i seksualności

• 

W amerykańskich szkołach publicznych w roku szkolnym 2024/25 odnotowano rekordową liczbę przypadków zakazu lub czasowego usunięcia książek z bibliotek – wynika z raportu organizacji PEN America. Łącznie zarejestrowano 11 982 takich przypadków dotyczących 7370 różnych tytułów. Wśród najczęściej kwestionowanych publikacji znalazły się książki poruszające tematykę LGBTQ+, seksualności, rasizmu i pochodzenia etnicznego.

PEN America, która od pięciu lat monitoruje zjawisko, po raz pierwszy odnotowała ponad 4500 nowych tytułów objętych zakazami lub ograniczeniami. Wśród książek znajdują się zarówno klasyczne dzieła literatury, jak „Jane Eyre” Charlotte Brontë, jak i współczesne publikacje oraz manga „Tokyo Ghoul” Sui Ishidy.

Najwięcej przypadków odnotowano na Florydzie i w Teksasie. W obu stanach przyjęto przepisy ułatwiające kwestionowanie książek dostępnych w szkołach, a konserwatywni politycy i aktywiści od lat domagają się usuwania z bibliotek publikacji uznawanych przez nich za nieodpowiednie dla uczniów.

Według PEN America zmieniają się również metody selekcjonowania książek. Niektóre okręgi szkolne zaczęły wykorzystywać narzędzia sztucznej inteligencji do identyfikowania tytułów, które mogą zostać uznane za problematyczne i usunięte z bibliotek.

Organizacja zwraca uwagę, że szczególnie często przedmiotem skarg są książki dotyczące osób LGBTQ+, seksualności, rasizmu, rasy i pochodzenia etnicznego. Zdaniem PEN America ograniczenia te zmniejszają dostęp uczniów do różnorodnych doświadczeń i perspektyw.

„Zakazy dotyczące książek naruszają wolność czytania i ograniczają dostęp uczniów do różnorodnych poglądów, głosów, perspektyw i literatury” – podkreślono w raporcie „Banned in the USA”, opublikowanym podczas Tygodnia Zakazanych Książek.

Po raz drugi z rzędu najczęściej kwestionowanym autorem został Stephen King. PEN America odnotowała 312 przypadków usunięcia jego książek z bibliotek szkolnych. Ograniczenia dotyczyły m.in. „Lśnienia” i „Zielonej mili”.

Najczęściej usuwanym pojedynczym tytułem była jednak powieść „Sold” Patricii McCormick, opowiadająca o dziewczynce sprzedanej do niewoli seksualnej w Indiach. Wśród często kwestionowanych książek znalazła się również „Opowieść podręcznej” Margaret Atwood, dystopijna powieść przedstawiająca społeczeństwo, w którym kobiety są poddane ścisłej kontroli państwa.

PEN America nie jest jedyną organizacją dokumentującą wzrost liczby ograniczeń dostępu do książek w amerykańskich szkołach i bibliotekach. Podobny trend od lat odnotowuje American Library Association (ALA), które również wskazuje na rekordową skalę prób usuwania publikacji z placówek edukacyjnych.

Raport PEN America został opublikowany w czasie Tygodnia Zakazanych Książek – corocznej akcji organizowanej w USA w celu zwrócenia uwagi na cenzurę oraz ograniczenia dostępu do literatury.