Piekło i niebo w różnych tradycjach religijnych

• 

Pytania o to, co dzieje się z człowiekiem po śmierci, należą do najstarszych pytań religijnych i filozoficznych. W wielu tradycjach pojawiają się wyobrażenia miejsca lub stanu nagrody, szczęścia i bliskości ze światem boskim, a także rzeczywistości związanej z cierpieniem, karą albo oddzieleniem od sacrum. Niebo i piekło nie są jednak rozumiane w taki sam sposób przez wszystkie religie. Ich znaczenie zależy od wierzeń dotyczących Boga, człowieka, śmierci, moralności i życia pośmiertnego.

Chrześcijaństwo

W chrześcijaństwie niebo jest przede wszystkim stanem wiecznej wspólnoty z Bogiem. Jest przedstawiane jako pełnia szczęścia, miłości i życia, które nie kończy się wraz ze śmiercią. Chrześcijanie wierzą, że ostateczna nadzieja człowieka wiąże się również ze zmartwychwstaniem i życiem wiecznym.

Piekło natomiast wiąże się z ostatecznym oddzieleniem od Boga i konsekwencją odrzucenia dobra oraz Bożej miłości. W różnych nurtach chrześcijaństwa istnieją odmienne interpretacje tego, czym dokładnie jest piekło i jak należy rozumieć biblijne obrazy ognia, ciemności czy kary. Wspólnym elementem jest jednak przekonanie, że ludzkie wybory moralne mają znaczenie również w perspektywie wieczności.

Judaizm

W judaizmie poglądy dotyczące życia po śmierci są bardziej zróżnicowane niż w wielu współczesnych wyobrażeniach chrześcijańskich. W tradycji żydowskiej pojawia się pojęcie *Olam Ha-Ba*, czyli „świata, który nadejdzie”. Istnieje również *Gehinnom*, które bywa rozumiane jako miejsce lub stan oczyszczenia po śmierci.

Gehinnom nie zawsze odpowiada chrześcijańskiemu pojęciu wiecznego piekła. W wielu interpretacjach jest to raczej czas duchowego oczyszczenia, a nie nieskończonej kary. Judaizm kładzie przy tym duży nacisk na życie człowieka tu i teraz: przestrzeganie przykazań, sprawiedliwość, odpowiedzialność za innych i naprawianie zła.

Islam

W islamie życie ziemskie jest postrzegane jako etap przygotowania do życia wiecznego. Po śmierci człowiek oczekuje na Dzień Sądu, podczas którego Bóg oceni jego wiarę i czyny.

Raj, Dżanna, przedstawiany jest jako miejsce pokoju, szczęścia i bliskości Boga. Koran opisuje go między innymi za pomocą obrazów ogrodów, rzek, bezpieczeństwa i nagrody. Piekło, *Dżahannam*, jest natomiast przedstawiane jako rzeczywistość kary dla tych, którzy odrzucili Boga i czynili zło. W islamie ważną rolę odgrywa jednocześnie Boże miłosierdzie oraz przekonanie, że ostateczny sąd należy do Boga.

Religie i tradycje rdzennych ludów

Nie istnieje jeden wspólny pogląd wszystkich ludów rdzennych na temat nieba i piekła. Ich tradycje są niezwykle różnorodne i często nie posługują się nawet kategoriami odpowiadającymi dokładnie chrześcijańskiemu „niebu” i „piekłu”.

W wielu tradycjach rdzennych ważną rolę odgrywa ciągłość między światem żywych, przodkami, naturą i światem duchowym. Śmierć może być rozumiana jako przejście do innego wymiaru istnienia, a nie jako ostateczny podział na miejsce nagrody i miejsce kary. W niektórych kulturach szczególne znaczenie mają przodkowie, którzy pozostają częścią wspólnoty i świata duchowego.

Dlatego mówienie o „piekle i niebie” w odniesieniu do wszystkich religii rdzennych może być mylące. Właściwsze jest poznawanie konkretnych tradycji i ich własnego języka dotyczącego śmierci oraz świata duchowego.

Chrześcijaństwo, judaizm i islam mają wspólne korzenie i wszystkie podkreślają znaczenie ludzkiego postępowania oraz odpowiedzialności moralnej. Różnią się jednak szczegółami dotyczącymi sądu po śmierci, natury kary i nagrody oraz sposobu rozumienia życia wiecznego.

Tradycje rdzennych ludów często przedstawiają rzeczywistość duchową w sposób bardziej związany z naturą, przodkami i wspólnotą. Nie można jednak traktować ich jako jednej religii, ponieważ poszczególne kultury mają własne, często bardzo odmienne wierzenia.

Wyobrażenia nieba i piekła pokazują, jak różne społeczności odpowiadały na pytania o sens życia, śmierć i moralność. Dla chrześcijan niebo oznacza przede wszystkim wieczną więź z Bogiem, w judaizmie ważne są idee świata, który nadejdzie, i duchowego oczyszczenia, natomiast islam mocno akcentuje Raj, piekło i Dzień Sądu. W wielu tradycjach rdzennych spotykamy natomiast koncepcje świata duchowego, przodków i przejścia po śmierci, które nie zawsze można utożsamiać z pojęciami nieba i piekła.

Mimo tych różnic wszystkie te tradycje pokazują, że pytanie o to, co czeka człowieka po śmierci, jest jednocześnie pytaniem o to, *jak człowiek powinien żyć*.